Domates fidesi yanlış zamanda ya da yanlış derinlikte dikilince bodurlaşır, çiçek döker veya hiç tutmaz. Bu rehberde fideyi bahçeye ve saksıya, kök salıp güçlü büyüyecek şekilde nasıl dikeceğinizi adım adım anlatıyorum.
İçindekiler
Domates fidesi ne zaman dikilir?
Domates sıcak seven bir bitkidir. Donma riski tamamen geçmeden dışarı dikmeyin. Genel kural, gece sıcaklıklarının düzenli olarak yaklaşık 10-12 °C’nin üzerinde kalmasını beklemektir. Toprak da soğuksa fide büyümeyi durdurur.
Türkiye’de bu zaman bölgeye göre değişir. Sıcak kıyı bölgelerinde erken, iç bölgelerde ve yüksek rakımda geç olur. Çoğu yerde nisan sonu ile mayıs ayı arası uygundur. Bölgenizin son don tarihini yerel çiftçilerden veya ziraat odasından öğrenin.
Fide ideal olarak 15-20 cm boyunda, kalın gövdeli, koyu yeşil yapraklı olmalıdır. Çiçek açmış, sararmış veya uzayıp ince kalmış fideyi tercih etmeyin.
- Açık bahçe: Don tehlikesi geçtikten sonra dikin.
- Saksı: Hava hâlâ soğuksa geceleri içeri alabileceğiniz için biraz daha erken başlayabilirsiniz.
- Sera veya tünel: Daha erken dikilebilir, ancak gece soğuğuna karşı önlem gerekir.
Gerekli malzemeler
- Domates fideleri
- Bahçe küreği veya el küreği
- Olgun kompost veya iyi yanmış gübre
- Saksı için en az 15-20 litrelik, drenaj delikli kap (bodur çeşitlerde biraz küçüğü de olur)
- Saksı için kaliteli bahçe toprağı veya torf bazlı harç
- Destek çubuğu, kazık veya kafes (en az 1,5 m boyunda)
- Yumuşak bağ: bez şerit, file bağı veya bahçe ipi
- Sulama kabı
- Malç için saman veya kuru ot
Toprağı hazırlama
Domates güneşi çok sever. Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş alan, rüzgârdan nispeten korunaklı bir yer seçin.
- Toprağı gevşetin. Yaklaşık 30 cm derinliğe kadar kazıp veya çapalayıp taşları ve kökleri ayıklayın. Kökler gevşek toprakta rahat yayılır.
- Kompost karıştırın. Toprağa olgun kompost veya yanmış gübre ekleyin. Taze gübre kullanmayın, genç kökleri yakabilir.
- Drenajı kontrol edin. Su toprakta saatlerce göllenip kalıyorsa yükseltilmiş sıra veya tava yapın. Domates ıslak ayakta kolay çürür.
- Saksıda: Kabın altında drenaj deliği olduğundan emin olun ve kabı hazır harçla doldurun. Üstte 2-3 cm boşluk bırakın.
Fideyi sertleştirme ve saksıdan çıkarma
İçeride veya serada yetişen fide dış koşullara alışık değildir. Doğrudan dikerseniz güneş ve rüzgâr yapraklarını yakabilir. Dikimden yaklaşık bir hafta önce sertleştirmeye başlayın.
- İlk gün fideleri 1-2 saat gölgeli, korunaklı bir yerde dışarıda tutun.
- Her gün süreyi biraz uzatın ve yavaş yavaş güneşe çıkarın.
- Son günlerde fideleri bütün gün dışarıda bırakın. Hava çok soğursa içeri alın.
- Dikimden bir gün önce fideleri sulayın. Nemli kök topağı dağılmadan çıkar.
- Fideyi çıkarmak için saksıyı hafifçe sıkın ve ters çevirin. Gövdeden çekmeyin; kök topağını elinizin içine alın.
- Kökler saksı biçiminde sarılmışsa parmaklarınızla yavaşça gevşetin.
Dikim derinliği ve sıra aralığı
Domatesin gövdesine toprak gömüldüğünde gövdeden de kök çıkar. Bu yüzden diğer birçok bitkiden farklı olarak derin dikilir. Güçlü kök sistemi, kuraklığa ve rüzgâra karşı daha dayanıklı bitki demektir.
- Derinlik: Fideyi, ilk gerçek yaprak çiftine kadar gömün. Alt yaprakları koparın, toprağın altında kalacak kısımda yaprak bulunmasın.
- Bitki arası: Genellikle 40-60 cm. Boylu, dallanan çeşitlere daha geniş mesafe verin.
- Sıra arası: Genellikle 70-100 cm. Hava dolaşımı ve bakım için yürüyebileceğiniz alan bırakın.
- Saksıda: Büyük bir kaba tek fide dikin.
Kesin aralık çeşide göre değişir. Fide etiketinde veya satıcının tavsiyesinde yazan değere bakın.
Adım adım fide dikimi
Dikimi mümkünse öğleden sonra veya bulutlu bir günde yapın. Böylece fide ilk saatlerde sert güneşe maruz kalmaz.
- İşaretleyin. Dikim noktalarını belirlediğiniz aralıklarla işaretleyin.
- Destek çubuğunu önce çakın. Kazığı fideden önce toprağa çakın. Sonra çakarsanız kökleri zedeleyebilirsiniz. Kazığı fidenin yanına, yaklaşık 5-10 cm uzağa yerleştirin.
- Çukur açın. Kök topağından daha derin bir çukur kazın. Fidenin ilk yaprak çiftine kadar gömülebileceği derinlik olsun.
- Fideyi yerleştirin. Alt yaprakları temizlediğiniz fideyi çukura koyun. Gövdenin çoğu toprak altında kalsın.
- Toprakla doldurun. Çukuru toprakla kapatıp dibini elinizle hafifçe bastırın. Çok sıkıştırmayın, hava boşluğu kalmasın yeter.
- Havzacık oluşturun. Fidenin çevresine suyu tutacak küçük bir çanak biçimi verin.
- Bağlayın. Fideyi kazığa gevşekçe bağlayın. Bağ gövdeyi sıkmamalı, büyümeye yer bırakmalı.
Çok uzamış, boyu uzun ve cılız fidelerde gövdeyi çukura yatay veya hafif eğik yerleştirip sadece uç kısmı toprak üstünde bırakabilirsiniz. Gövdeden de kök atar.
Dikim sonrası bakım
İlk sulama
Dikimden hemen sonra bol su verin. Toprak kök topağına iyice oturmalı. Suyu gövdeye ve yapraklara değil, toprağa verin. Islak yapraklar mantar hastalıklarını artırır.
Sonraki sulamalar
İlk haftalarda toprağı nemli tutun, fakat çamur haline getirmeyin. Sonra seyrek ama derin sulayın. Parmağınızı toprağa batırıp 3-4 cm derinde nem olup olmadığına bakın. Düzensiz sulama meyvede çatlama ve çiçek ucu çürüklüğüne yol açabilir.
Malç
Toprak yüzeyine saman veya kuru ot serin. Nemi korur, yabani otu azaltır ve sulama sırasında toprağın yapraklara sıçramasını engeller.
Destek ve budama
Büyüdükçe gövdeyi kazığa birkaç yerden bağlayın. Boylu çeşitlerde yaprak koltuklarından çıkan yan sürgünleri (anaç) küçükken alın. Bodur çeşitlerde budamaya genellikle gerek yoktur.
Gübreleme
Dikimden birkaç hafta sonra, ilk çiçekler görününce domates için hazırlanmış gübreyi ambalaj talimatına göre verin. Aşırı azot yaprak büyütür, meyveyi geciktirir.
Soğuk gecelere karşı
Dikimden sonra ani soğuk gelirse fideleri gece örtü, kavanoz benzeri koruyucu veya tül ile örtün, sabah açın.
Sık yapılan hatalar
- Erken dikmek. Don ve soğuk toprak fideyi durdurur veya öldürür.
- Sertleştirmeden dışarı çıkarmak. Yapraklar yanar, bitki şok geçirir.
- Sığ dikmek. Gövdeden kök atma fırsatı kaçar, bitki zayıf kalır.
- Sık dikmek. Hava dolaşımı azalır, hastalık ve zararlı artar.
- Kazığı sonradan çakmak. Kökler zarar görebilir.
- Yaprakları ıslatarak sulamak. Mantar hastalıklarını davet eder.
- Taze gübre kullanmak. Kökleri yakabilir.
- Küçük saksı seçmek. Kök gelişimi kısıtlanır, bitki sık sık susar.
- Gövdeyi sıkı bağlamak. Gövde kalınlaştıkça bağ içine gömülür ve yaralar.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Dikim basit bir iştir, ancak bazı durumlarda destek almak yararlıdır. Birçok fidede aynı anda solgunluk, yaprak lekesi veya gövde çürümesi görürseniz yerel ziraat müdürlüğüne ya da tarım uzmanına danışın. Toprağınız sürekli hastalık veriyorsa toprak analizi yaptırmak da mantıklıdır.
Gübre veya ilaç kullanırsanız ambalaj talimatına uyun, eldiven takın ve çocukları ile evcil hayvanları uzak tutun. Uzun kazık çakarken ve ağır çuvalları taşırken sırtınıza dikkat edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Domates fidesi gövdesine kadar gömülür mü?
Evet, büyük kısmı gömülebilir. Gövdeden de kök çıkar. Sadece üstteki birkaç yaprak toprak üstünde kalsın, alt yaprakları ise koparın.
Domates fideleri arası kaç cm olmalı?
Genellikle bitkiler arası 40-60 cm, sıra arası 70-100 cm uygundur. Çeşide göre değişir, bodur çeşitler daha sık dikilebilir.
Saksıda domates için kap ne kadar büyük olmalı?
Genellikle en az 15-20 litrelik bir kap iyi sonuç verir. Boylu çeşitler için daha büyüğü tercih edilir. Altında mutlaka drenaj deliği olmalı.
Fideyi dikince solarsa ne yapmalı?
Hafif solma ilk gün normaldir. Gölgede tutun ve toprağı nemli bırakın. Birkaç gün içinde toparlanmazsa kök zarar görmüş veya aşırı sulanmış olabilir.
Fide dikildikten sonra ne zaman sulanır?
Dikimden hemen sonra bol su verin. Sonraki günlerde toprak 3-4 cm derinlikte kurumaya başlayınca tekrar sulayın.
